Nieuws

20e Dag van het Scenario brengt boeiende sprekers en ergernis

26 september 2017

Van verbijstering tot bewondering. De gasten op de mooie 20e editie van de Dag van het Scenario wisten het publiek in de Stadsschouwburg van Utrecht op zeer uiteenlopende manieren te raken. ‘Verhalen over verhalen’ was het thema: wat is de waarde van een verhaal?

Verbijstering en woede viel filmjournalisten Dana Linssen en Jan Pieter Ekker ten deel. Zij kwamen vertellen over het Forum van de Regisseurs, een relatief nieuw onderdeel van het Filmfestival waarin zij vernieuwende, grensverleggende Nederlandse films laten zien.

Ekker stelde dat een scenario maar een klein dingetje is in het bouwwerk dat een film is. “Wij letten op de combinatie van scenario en regievisie, waarbij de regievisie véél belangrijker is dan het script.” Ter onderstreping hiervan wees hij naar de One Night Stand LIMBURGIA, “waar het verhaal totaal ondergeschikt is. Het is een heel mooie aaneenschakeling van scenes. Het verhaaltje dat erin zat, zat bijna in de weg.”

In de volle zaal ontstond rumoer en Dana Linssen kreeg vanaf de eerste rij boos de vraag toegeworpen of zij scenario’s ook zo onbelangrijk vond. Haar uitleg hielp niet. Linssen wees erop dat beelden, geluiden en tijdsverloop in sommige films belangrijker zijn dan het verhaal en de handelingen. “Provocerend: geen van films van het Forum van de Regisseurs is in het programma terechtgekomen omdat het scenario zo goed gestructureerd is. Als ik een goede structuur wil, dan lees ik een boek.”

Provocerend of niet, ze bevestigde daarmee het beeld dat zijzelf en Ekker – die nota bene in allerlei beoordelings- en selectiecommissies voor film heeft gezeten of zit – een scenario zien als niet meer dan een lineair verhaaltje, een lijstje van mooi vervlochten handelingen en dat de echte visie, dat wat wordt ‘verteld’ met een film, afkomstig is van de regisseurs. Ook Don Duyns, die de Dag samen met Jenny Mijnhijmer presenteerde, vond het schokkend: “Ik heb zelden met zoveel minachting over mijn vak horen spreken als door Jan Pieter Ekker.”

Fractalen

Nee, dan Tatjana Andersson, hoofd ontwikkeling bij het Zweeds productiehuis Palladium Fiction, die een halfuur de tijd kreeg om haar ideeën over langlopende televisieseries te ontvouwen, “Series zonder houdbaarheidsdatum, die elk jaar beter worden, die een obsessie, een verslaving zijn”. Ze hield een geweldig verhaal, onder andere over fractalen, de structuren die zichzelf steeds herhalen in deze series, en die doen denken aan structuren die je veel in de natuur ziet. “Het is een dans, een creatieve herhaling van patronen, die diepte creëert.”

Andersson had meer treffende metaforen: “It’s all about the rif”. Een tv-serie is heel iets anders dan een film of een boek. Het werkt zoals bij het improviseren van muziek. Er is een thema, muzikanten gaan daarop variëren en bouwen steeds nieuwe stappen.

En de vulkaan: aan de basis van het verhaal staat één conflict, het ‘source conflict’ dat, zoals het magma van een vulkaan, alle beweging veroorzaakt. Bij BREAKING BAD is dat conflict bijvoorbeeld: “Hoe kies je tussen drijfveren die je een goed maar ontevreden persoon maken, en die die je een destructief maar voldaan mens maken?” Bij DEADWOOD gaat het om de worsteling tussen chaos en orde waaruit een samenleving ontstaat. “Er moet een tegenstelling zijn, een krachtmeting tussen twee even sterke, maar onverenigbare ideeën, een bloedige oorlog tussen verschillende levensopvattingen.” Het publiek hing aan haar lippen. Al bij de borrel achteraf werden plannen gemaakt om Andersson een keer te laten terugkomen voor een masterclass, en haar langer de tijd te geven om haar kennis en inzichten te delen.

´Thick story´

Een ander boeiend verhaal was er al aan het begin van de middag van Inez de Beaufort. Ze is hoogleraar Medische ethiek aan het Erasmus Medisch Centrum en gebruikt film en tv-fictie in haar wetenschappelijke praktijk. Aan de hand van allerlei voorbeelden liet ze zien hoe verhalen maatschappelijke discussies op gang kunnen brengen. Zoals de film STILL ALICE, waarin Julianne Moore een vrouw speelt die Alzheimer krijgt, en die het debat op gang bracht over hoe lang je moet willen leven als je deze ziekte hebt.

Verhalen helpen om ethische posities een gezicht of stem te geven. “Het is geen raamwerk maar de ‘thick story’.” De Beaufort legde de zaal een vraag voor: “Is het mooi meegenomen, of moet het de bedoeling zijn van schrijvers om dit te doen?”

Er zijn zeker ook bezwaren aan het gebruik van verhalen in ethische debatten, benadrukte De Beaufort. Ze concentreren zich vaak erg op één persoon, en zijn soms volstrekt irrealistisch, zodat wetenschappers zich genoodzaakt gaan voelen een beeld te corrigeren. Nóg een vraag voor de makers leverde dat op: “Wat is uw verantwoordelijkheid daarin, if any?”

Pippi Langkous

Alieke van Saarloos, met Sia Hermanides regisseur en schrijfster van Voetbalmeisjes, beantwoordde de eerste van De Beauforts vragen bevestigend: “We krijgen best veel geld om dingen te maken, dus ik vind dat we de verantwoordelijkheid hebben om iets bij te dragen en beelden te creëren.” De twee maaksters kwamen mede tot hun serie doordat “het voelde alsof er iets miste, een verhaal over sterke en kwetsbare meiden. Wij teerden nog steeds op PIPPI LANGKOUS. En DUNYA EN DESIE was natuurlijk ook heel tof.” Van Saarloos zorgde voor hilariteit door in haar betoog af te geven op “oude mannen van boven de vijftig”, niet meteen beseffend dat die een stevig deel van het publiek uitmaakten. “Heb ik iets verkeerd gezegd?”

Scenaristen Jan Harm Dekker en Robert Jan Overeem vertelden hoe ze een waargebeurd verhaal omvormden tot de bekroonde dramaserie DE ZAAK MENTEN, maar konden Don Duyns niet blij maken met een gepassioneerd verhaal dat dit project iets was waar ze hun leven lang naar hadden uitgekeken. Overeem: “Tja, waarom DE ZAAK MENTEN? Omdat we gebeld werden.”

Jean van de Velde vertelde over de totstandkoming van de film BRAM FISCHER en hoe een gegeven nog niet meteen een verhaal is. Na afloop kreeg hij een groot applaus als dank voor zijn zes jaren van voorzitterschap van het Netwerk Scenarioschrijvers. Mede dankzij korte video-interviews met Maria Goos, Peter Römer en Johan Nijenhuis en de muziek van muziek van Rosa Sanne de Jong en Lisa Lukaszczyk werd deze Dag van het Scenario een van de sterkte edities van de afgelopen twintig jaar.

Door Gertie Schouten